• ana sayfa
• makaleler
• dosyalar
• forum
• kitaplar
• linkler

Site Erişilebilirliğinin Derecesinin Tespiti Bölüm 1, Altyapı ve Hazırlıklar

Roger Johansson tarafından kaleme alınan ve web erişilebilirliğinin nasıl değerlendirilip uygulanabileceği konusunda oldukça faydalı bilgiler içeren makalenin Türkçe çevirisi.

Dünya üzerindeki birçok ülke, hükümet ve diğer kurumlar kamu hizmetleri için yapılan web sayfalarının standartlar çerçevesinde erişilebilirlik yönergelerine uygun olmasını şart koşmaya başlamaktadır. Bu durum, bu işle görevli kişilerin sayfaları erişilebilir bir biçimde inşa etmelerini ve erişilebilirliği değerlendirmeleri gerektiğini ortaya koydu.

Web sitesi sahiplerinin de içinde bulunduğu birçok insan web erişilebilirliği konusunda oldukça yeniler ve bunu oldukça zahmetli bulmaktalar. Bu üç bölümden oluşan makale dizisi ile bu konuda uzman olmayanlar için konuyu biraz daha kolay anlaşılır hale getirmeye ve temel erişilebilirlik kontrollerini yapmalarını sağlamaya çalışcağız. Umarım en azından birkaç sitenin daha erişilebilir olmasını sağlayabiliriz.

Yazı dizisi aşağıdaki makaleleri içermektedir;

• Site erişilebilirliğinin derecesinin tespiti Bölüm 1, Altyapı ve hazırlık (bu makale) Bazı temel bilgiler vererek erişilebilirliğin değerlendirilmesi süreci için faydalı olabilecek birkaç araç önereceğiz.
• Site erişilebilirliğinin derecesinin tespiti Bölüm 2, Temel kontroller Erişilebilirliğin bu işi otomatikleştiren araçlar ile olduğu kadar el yordamı ile de test edilebileceğini açıklamaktadır.
• Site erişilebilirliğinin derecesinin tespiti Bölüm 3, Dibini kazımak Otomatik araçlar ile değerlendirilmesi zor olan ve daha fazla zaman/deneyim gerektiren şeylerin el yordamı ile değerlendirilmesi.

Makale dizisinde geçen kontrollerin gerçekten engelli bireylerin kullandığı ekran okuyucu ve buna benzer yardımcı araçlar ile yapmanın lüzumsuz olduğuna dikkat çekmek istiyorum. Fakat bu yapamayacağınız anlamına da gelmiyor. Zira yazı dizisi içerisinde belirtilen kontroller değerlendirmesini yaptığınız sitenin erişilebilirlik derecesi hakkında oldukça fazla miktarda fikir sahibi olmanızı sağlayacaktır.

Altyapı

Web erişilebilirliğinin en alışılagelmiş tanımlaması "engelli olup olmadığına bakılmaksızın herkesin siteye erişebilmesini sağlamaktır". Bu tanımlama web erişilebilirliğinin yalnızca engelli insanlar için olduğunu ima etmektedir. Bu tanımlama erişilebilirliğin resmi tanımlaması olamaz ya da olmamalıdır diye düşünüyorum ve böyle düşünen de sadece ben değilim anlaşılan. Örneğin, Robert Nyman Erişilebilirlik Nedir? makalesinde bu konuyu ele almış.

Bu makale (ve diğerlerinde) erişilebilirlikten bahsettiğimizde bu; aygıt bağımsızlığının da dahil olduğu, bireylerin engelli olup olmadığına, kullandıkları platform ve tarayıcıya bakılmaksızın evrensel bir erişim sağlamak gibi geniş bir kavramı ifade etmektedir. Web herkes için erişilebilir olmalıdır.

İsveç'te (ve dünyadaki birçok ülkedeki) kamu hizmetlerine yönelik sitelere şöyle bir baktığımızda üzücü bir gerçek açığa çıkmaktadır. Bu siteleri inşa eden geliştiriciler sitelerinin web deki herkes tarafından erişilebilir olduğundan emin olmaktan oldukça uzak görünmekteler. Ne yazık ki buna yakın bir geçmişte inşa edilmiş ya da yenilenmiş sayfalar da dahil. Hani bilmesek bu sitelerin çoğunun 1997 yılında yapılan siteler olduğunu düşüneceğiz. Hatta 2006 yılında inşa edilenlerin bile. Çok acıklı.

Web standartlarının dünya üzerindeki kamu hizmetleri alanındaki durumu hakkında daha fazla bilgi sahibi olmak için; Devlet web standartları kullanımı: ABD, Devlet web standartları kullanımı: Yeni Zelanda, Devlet web standartları kullanımı: Çin Cumhuriyeti ve Mätning av grundläggande tillgänglighet (İsveçce) gibi kaynakları kullanabilirsiniz.

Web standartları erişilebilirlikle aynı anlama gelmemektedir fakat erişilebilir bir sayfa yapmanın önemli bir parçasını teşkil etmektedir, aynı zamanda geçerleme motorlarının kontrollerinin sonuçları harcanan çabanın göstergesidir.

Verva (İsveç yönetimi geliştirme ajansı) tarafından elde edilen, kamu için hazırlanan kurumsal web sayfaları için elde edilen geniş kapsamlı geçerleme sonuçlarına göz atarsanız; geçerleme çabalarının talihsiz sonucunu da görmüş olursunuz. Geçerlemen ilk etabında siteler; sadece ana sayfalarının kodlarını geçerli hale getirmiş, sunum odaklı kodlama, çok fazla dahili CSS, tablo ara yüzü (layout tables) ve gereksiz alt metinler ile boşluk doldurucu resimler (spacer GIFs) kullanmışlardır. Bu dudak tiryakiliği olarak tabir edebileceğimiz işler gerçekten beni tiksindirmekle beraber Verva'nın geçerleme motorundan hatasız geçmek uğruna kendi yöntemleri ile kandırmanın yolunu bulanlar hakkında hiçbir şey yapmayanlara daha fazla saygı göstermeme sebep oluyor.

Kamu için hazırlanan kurumsal web sayfalarının düşük erişilebilirlik ve dolaysıyla genel olarak düşük kaliteleri kesinlikle kabul edilebilir gibi değil. Ancak sitenin erişilebilir olup olmadığını tespit etmenin zor olduğunu bildiğinizde bir dereceye kadar kabul edilebilir gibi görünebilir ancak bunlar mazeret olamaz. Birçok kamu kurumu web sayfalarını yaptırmak için kendi içlerinde HTML bilmedikler için bir web ajansı tutmaktadır. Bu da sitelerinin erişilebilir olup olmadığını kontrol etme sorumluluğunu ve tutulan firmanın işini doğru yapıp yapmadığını kontrol etmeyi daha da zor bir hale getirmekte.

Ne yazık ki birçok web ajansı yüksek kaliteli web sayfaları yapmak, en iyi yöntemleri kullanmak ve inşa edilen sitenin herkes için erişilebilir olduğundan emin olmak ile ilgileniyor gibi görünmemektedir. Durum neden böyle bilmiyorum! Web sektöründe çalışan bu insanların iyi bir iş yaptıklarını ve yapabildiklerinin en iyisi için uğraştıklarını varsaymak oldukça kolay.

Diğer önemli problemlerden birisi de malum İYS (CMS) dağıtımlarının pazarlanmasıdır. Firmalar bu tür siteler üzerine kurulu erişilebilir olduğunu ve web standartlarına göre yapılandırılmış olduğunu düşündükleri kendi ürünlerini sunmakta, müşterilerini WYSIWYG editörler ile etkilemekte, uçuşan (fly-out) menüler kullanmakta, Microsoft Office'in sürükle bırak entegrasyonunu ve diğer ıvır zıvırları göz göre göre ve yanlış bir biçimde kullanmaktalar. Korkarım ilgili İYS yapımcıları ürünlerinin yanlış bilgiler ile satılmalarına göz yumduğu ve birçok web ajansının, kullandığı içerik yönetim sisteminin geçerli, doğru yapılandırılmış, semantik ve erişilebilir olduğunu düşündüğü sürece kayda değer bir gelişme göremeyeceğiz.

Tamam, bu kadar atıp tuttuğumuz yeter. Şimdi makalemizin asıl konusu olan web sitesi erişilebilirliğinin nasıl tespit edilebileceği konusuna geçiyoruz.

Hazırlık: bazı araçların yüklenmesi

Öncelikle web erişilebilirliğini ölçmeyi oldukça kolay hale getiren bazı araçları indirmenizi ve kurmanızı önereceğim.

• Firefox web tarayıcısı
• Firefox için Web Developer eklentisi
• Firefox için HTML Validator eklentisi
• Firefox için Fangs eklentisi
• Metin tabanlı tarayıcı Lynx

Birçoğunuz bu araçların ne olduklarını biliyor ve kullanıyor olabilir fakat bilmiyorsanız indirip kurmak ve öğrenmenin tam zamanı.

Kontroller

Bu makalelerdeki kontroller web erişilebilirlik problemine sebep olabilecek birçok alanı kapsamaktadır. Bazıları diğerlerinden daha çok karşımıza çıkabilmekle beraber toplam 20 kontrol bulunmaktadır.

Temel kontroller

1. HTML ve CSS geçerlemesi
2. Frame kullanmayın lütfen
3. Otomatik erişilebilirlik kontrol araçları
4. Resimler ve alternatif metinler
5. JavaScript'in abartılı olmadığından emin olun
6. Metin boyutunu arttırın
7. Doğru yapılandırılmış, semantik kodlama kullanmaya çalışın
8. CSS'yi devre dışı bırakın
9. Ekran okuyucularını taklit etmek için Fangs'ı kullanın

Dibini kazımak

1. Renk kontrastı
2. Doküman başlıkları
3. Bağlantı metinleri
4. HTML olmayan formatlar
5. Platform ayrımı
6. Klavyeden yönetim
7. Veri içeren tablolar
8. Form kontrolleri ve etiketler (labels)
9. Ekran okuyucu kullanın
10. İçeriği gözden kaçırmayın
11. Daha fazla okunacak materyal

Site erişilebilirliğinin derecesinin tespiti Bölüm 2, Temel kontroller yakında yayınlanacak. O zamana kadar İYS geliştiricilerini erişilebilirliklerini arttırmalarının gerekli olduğuna ve ürünlerinin web standartları ile uyumlu olması gerektiğine nasıl inandıracağımızı tartışabiliriz. Bir fikri olan var mı?

Orijinal makale: Evaluating website accessibility part 1, Background and Preparation Roger Johansson - 456bereastreet.com

Çeviri / Trasnlation: Orhan Veli Firik - Mart 2007

Son eklenenler

Bölüm 4 - Fancybox ile Resim Galerisi Oluşturma (38) - 31 Ağus 2010 Sal 01:06:40

Bölüm 3 - Resimleri Kategorilerine Göre Listeleme (25) - 31 Ağus 2010 Sal 01:05:12

Bölüm 2 - Upload And Resize Image With Developer ... (28) - 31 Ağus 2010 Sal 01:03:46

Bölüm 1 - Tablosuz Tasarım ( Div ) (51) - 31 Ağus 2010 Sal 01:02:06

Adobe Developer Toolbox CS4 ve Duyuru Sayfası (16) - 31 Ağus 2010 Sal 00:59:19

ana sayfa | makaleler | dosyalar | forum | kitaplar | linkler | reklam | iletişim | Prefabrik | oyun oyna | Borsa | canli imkb | mirc indir | Nakliyat ankara | ankara nakliyat | ankara web tasarım

dw.gen.tr © 2010 Tüm hakları saklıdır ®